Nga Wendy Diaz
Është një gjë e zakonshme që shumë prindër myslimanë shqetësohen se fëmija i tyre mund të largohet nga rruga e Islamit. Sot, rritja e fëmijëve që mbeten të rrënjosur në besim paraqet sfida të mëdha. Për adoleshentët, përqafimi i identitetit të tyre islam gjatë këtyre viteve formuese mund të jetë stresues. Ata shpesh përballen me pyetje që prindërit mund të mos i parashikojnë, por këto pyetje duhet të trajtohen me mençuri dhe kuptim. Në vend që të jenë një shkak shqetësimi, këto pyetje janë një shenjë pozitive. Adoleshentët që janë kuriozë për Zotin, ekzistencën ose fenë, janë duke u angazhuar aktivisht me besimet e tyre, dhe besimi i tyre do të forcohet vetëm kur pyetjet e tyre marrin përgjigje të bazuara dhe të vërteta.
Prindërit myslimanë nuk mund të presin apo të duan një përkushtim të verbër ndaj Islamit. Ata duhet të nxisin të menduarit kritik dhe eksplorimin, në mënyrë që fëmijët të zhvillojnë një besim të palëkundur. Në Kur’an, Allahu na urdhëron të reflektojmë dhe të bazojmë besimin tonë në siguri:
“Me të vërtetë, në krijimin e qiejve dhe të tokës dhe në alternimin e ditës dhe natës, ka shenja për njerëzit e arsyes. Ata janë ata që kujtojnë Allahun duke qëndruar, ulur dhe shtrirë, dhe reflektojnë mbi krijimin e qiejve dhe të tokës dhe thonë: ‘O Zoti ynë! Ti nuk ke krijuar këtë pa qëllim. Lavdi qofsh Ti! Na ruaj nga dënimi i zjarrit.’” (Kur’an 3:190-191)
Adoleshentët dhe Feja
Adoleshentët mund të pyesin se si e dimë që Allahu ekziston dhe nëse Islami është i vërtetë. Takimet me njerëz nga kultura dhe besime të ndryshme mund të shtojnë këtë kuriozitet gjatë periudhës së zbulimit të vetvetes, kur të rinjtë bëhen më të pavarur, ndjekin interesat e tyre dhe mbështeten në arsyen për të kuptuar botën. Të jetuarit në perëndim nënkupton se ata do të takojnë njerëz me besime dhe praktika të ndryshme, çka shpesh ngre pyetje mbi kuptimin e Zotit.
Kjo ndodhi edhe gjatë zgjerimit të Perandorisë Islame pas vdekjes së Profetit Muhammad (paqja qoftë mbi të). Muslimanët takuan njerëz nga tradita të ndryshme që kuptonin Zotin në mënyra të ndryshme; disa i atribuonin Zotit cilësi njerëzore, të tjerë e imagjinonin si pjesë të universit fizik ose të kufizuar në hapësirë. Për këtë arsye, u zhvillua kalam, ose teologjia spekulative, për t’u përgjigjur këtyre sfidave teologjike. Ajo u bë e vlefshme për të artikuluar dhe mbrojtur besimet thelbësore mbi ekzistencën, unitetin dhe atributet e Zotit.
Një sondazh i Pew Research Center nga viti 2019 mbi jetën fetare të adoleshentëve amerikanë dhe prindërve të tyre jep një pasqyrë për prindërit myslimanë. 48% e adoleshentëve raportojnë se ndajnë “të njëjtat” besime fetare me prindërit e tyre. Një e treta e këtyre adoleshentëve thonë se prindërit nuk janë të vetëdijshëm për këto ndryshime, dhe 17% e tyre raportojnë se kjo shkakton disa konflikte në shtëpi. Për më tepër, 46% e adoleshentëve mendojnë për kuptimin e jetës. Këto të dhëna tregojnë pse adoleshentët kanë nevojë për një themel shpirtëror të fortë ndërsa pyeten, eksplorojnë dhe formojnë besimet e tyre. Për të përmbushur këtë nevojë, prindërit duhet të jenë të njohur me themeloret e Islamit për të ofruar udhëzime dhe përgjigje të buta.
Për të trajtuar natyrën dhe ekzistencën e Allahut, duhet së pari të shqyrtojmë Kur’anin. E dobishme është edhe kredoja Sanusi, një tekst themelor në teologjinë islame që jep përgjigje racionale për pyetje të zakonshme. Shkencëtari i njohur Imam Muhammad bin Yusuf al-Sanusi (830–895 H.) autor i Al-Sughra (Provimet Themelore), ofron një punë të lavdëruar për thjeshtësimin e parimeve komplekse teologjike në argumente të qarta dhe logjike, duke harmonizuar hetimin racional me shpalljen hyjnore. Qasja e tij ndaj kalamit integron arsyen me mësimet e Kur’anit dhe Sunetit, duke ofruar një kornizë të aksesueshme. Kredoja e tij nxit besim të bazuar në arsyetim dhe siguri, duke fuqizuar myslimanët e rinj që të afrohen me udhëtimin e tyre shpirtëror me qartësi dhe bindje, dhe duke siguruar që ata të kenë një themel të fortë intelektual dhe shpirtëror për të mbrojtur Islamin.
Përgjigja ndaj pyetjeve të adoleshentëve duke përdorur arsyen
Këtu janë disa nga pyetjet më të zakonshme, së bashku me mënyra për t’i trajtuar duke përdorur Kur’anin dhe shpjegimet e As-Sanusi:
Si e dimë që Allahu ekziston?
Allahu thotë: “A janë ata krijuar nga asgjë, apo janë vetë krijuesit e tyre?” (Kur’an 52:35)
Përgjigje: As-Sanusi thekson përdorimin e arsyes për të reflektuar mbi botën e krijuar. Dëshmia e ekzistencës së Allahut gjendet në krijimin e Tij. Çdo dizajn tregon për një krijues. Sistemet komplekse të universit, trupat qiellorë në orbitë, ekuilibri i përsosur i ekosistemeve dhe funksionet komplekse të trupit të njeriut tregojnë për një Krijues inteligjent dhe që ka qëllim.
Si e dimë që Islami është e vërtetë?
Allahu thotë: “Thuaj: ‘Ne besojmë në Allahun dhe në atë që na është shpallur neve dhe në atë që i është shpallur Abrahamit, Ismailit, Isakut, Jakobit dhe pasardhësve të tij; dhe në atë që u është dhënë Musait, Isait dhe profetëve të tjerë nga Zoti i tyre – nuk bëjmë dallim mes tyre, dhe atij i nënshtrohemi plotësisht. Kush kërkon rrugë tjetër përveç Islamit, kurrë nuk do të pranohet prej tij, dhe në jetën e përtejshme do të jetë nga të humburit.’” (Kur’an 3:84-85)
Përgjigje: Islami përputhet me arsyen dhe shpalljen hyjnore. As-Sanusi thekson mrekullitë autentike si provë e profetizmit. Kur’ani është një mrekulli e gjallë, e papërsëritshme për shkak të përsosmërive gjuhësore, parashikimeve për të ardhmen dhe urtësisë së tij të përjetshme. Mësimet e Islamit mbi monoteizmin, moralin dhe qëllimin e jetës rezonojnë me natyrën njerëzore dhe logjikën.
Si e dimë që Allahu është i vetëm?
Allahu thotë: “Thuaj: ‘Ai është Allahu – Një, i Pajtueshëm; Allahu – Mbajtësi i gjithçkaje. Nuk ka lindur dhe nuk ka lindur askush. Dhe nuk ka të ngjashëm me Të.’” (Kur’an 112:1-4)
Përgjigje: As-Sanusi shpjegon se logjika refuzon mundësinë e ekzistencës së shumë zotave sepse kjo do të çonte në kaos. Nëse do të kishte shumë zot, vullnetet e tyre mund të binin në konflikt; njëri mund të dëshironte të krijonte, ndërsa tjetri të shkatërronte. Por universi funksionon në harmoni, duke treguar që Krijuesi është i vetëm.
Pse nuk mund të ketë shumë zot?
Allahu thotë: “Allahu nuk ka pasur kurrë fëmijë, dhe nuk ka tjetër zot përveç Tij. Përndryshe, secili zot do të merrte atë që kishte krijuar dhe do të përpiqeshin të dominonin njëri-tjetrin. Lavdi Allahut mbi atë që ata pretendojnë!” (Kur’an 23:91)
Përgjigje: Nëse do të ekzistonin shumë zot, ata do të duheshin të bien dakord ose të kundërshtonin njëri-tjetrin. Nëse nuk bien dakord, universi do të ishte në kaos. Nëse bien dakord, kjo do të nënkuptonte hierarki ose varësi, duke kundërshtuar idenë se çdo zot është i gjithëpushtetshëm. As-Sanusi përdor argumentin e përjashtimit të ndërsjellë për të treguar se ekziston vetëm një Krijues i pavarur dhe i gjithëpushtetshëm.
Nëse Allahu mund të bëjë çdo gjë, a mund të bëhet njeri dhe të ecë mes nesh?
Allahu thotë: “Unë nuk krijova xhinët dhe njerëzit përveç për t’Me adhuruar. Nuk kërkoj prej tyre as furnizim dhe nuk kam nevojë që ata të më ushqejnë. Me të vërtetë, Allahu është Furnizuesi i Madh – Zot i të gjitha fuqive, i Plotfuqishëm.” (Kur’an 51:56-58)
Përgjigje: Përsosmëria e Allahut do të thotë se Ai nuk është i kufizuar nga limitet njerëzore. Të bëhej njeri do të nënkuptonte ndryshim dhe papërsosmëri, gjë që është në kundërshtim me natyrën e Tij të përjetshme dhe të palëvizshme. As-Sanusi shpjegon se atributet e Allahut, si fuqia dhe njohuria, janë të plota dhe absolute, jo të lidhura me dobësitë e krijesave.
A mund Allahu të krijojë një gur që nuk mund ta ngrejë?
Allahu thotë: “Zoti yt krijon dhe zgjedh atë që Ai dëshiron – zgjedhja nuk u takon atyre. Lavdi dhe lartësi Allahut mbi atë që ata i shoqërojnë!” (Kur’an 28:68)
Përgjigje: Kjo pyetje keqkupton natyrën e fuqisë së Allahut. As-Sanusi shpjegon se fuqia e Allahut shtrihet mbi gjithçka të mundshme. Krijimi i një guri që Ai nuk mund ta ngrejë është një kontradiktë logjike dhe e pamundur. Kjo nuk e zvogëlon fuqinë e Tij.
Nëse Zoti ekziston, pse ndodhin gjëra të këqija?
Allahu thotë: “Ne padyshim do t’ju sprovojmë me frikë, urie, humbje pasurie, jete dhe fryti të prodhimeve. Jepni lajmin e mirë atyre që durojnë me durim.” (Kur’an 2:155)
Përgjigje: As-Sanusi thekson se urtësia e Allahut është përtej kuptimit njerëzor. Ajo që ne perceptojmë si “e keqe” mund të ketë përfitime të fshehura ose të shërbejë një qëllim më të madh, si testimi i durimit, ndërtimi i karakterit ose parandalimi i dëmshmeve. Bota është një vend i përkohshëm i provave; drejtësia e vërtetë i takon Allahut. Ai ka premtuar shpërblim dhe dënim në jetën tjetër. Besimi në urtësinë e Tij do të thotë të kuptojmë se plani i Tij është gjithmonë më i mirë, edhe nëse nuk e shohim menjëherë.
Reflektimi mbi pyetjet forcon besimin
Prindërit duhet të nxisin adoleshentët të reflektojnë mbi krijimin dhe të pyesin mbi besimet e tyre. Qasja e As-Sanusi mbështet idenë se besimi nuk është i verbër, por i bazuar në arsyetim dhe reflektim. Përgjigjja ndaj këtyre pyetjeve konfirmon se Islami, si një fe e arsyes, inkurajon kuptimin mbi pranimin e verbër. All-llahu thotë në Kur’an: “A nuk kanë udhëtuar në tokë, që të arsyetojnë zemrat e tyre dhe të dëgjojnë veshët e tyre? Me të vërtetë, jo sytë janë të verbër, por zemrat që janë në kraharor janë të verbër.” (22:46)
Islami mëson se të menduarit dhe reflektimi çon në besim të fortë dhe se pyetjet janë një mundësi për t’u afruar më shumë tek Allahu duke kuptuar atributet dhe urtësinë e Tij. Prindërit nuk duhet të shqetësohen kur lindin këto pyetje, por duhet të udhëzojnë fëmijët drejt kuptimit dhe të lutën për udhëzimin e tyre. Në fund, udhëzimi vjen vetëm nga Allahu.
