Njeriu prej nesh, kur lexon për gjendjen e të parëve tanë (selefëve) me fëmijët e tyre, nuk mund të mos mbushet me admirim, habi dhe gëzim… për gjithëpërfshirjen e edukimit që ata u jepnin fëmijëve të tyre. Ajo ishte, me të drejtë, arsyeja e vërtetë që prodhoi personalitete të mëdha dhe breza të urtë, të cilët ende sot janë shembull dhe shpresë.
Fillimi ishte me mësimin e besimit. Xhundebi ka thënë: “Ne ishim me Profetin ﷺ ndërsa ishim të rinj afër pubertetit; mësuam besimin para se të mësonim Kuranin, pastaj mësuam Kuranin dhe ai na shtoi besimin.” (Shu’ab el-Iman 1/76)
Cilat janë, pra, dyert e besimit që ata ua mësonin fëmijëve para Kuranit? Ebu Hurejra transmeton se i Dërguari i Allahut ﷺ ka thënë: “Imani është mbi gjashtëdhjetë apo shtatëdhjetë degë; më e ulëta është largimi i pengesave nga rruga, më e larta është fjala ‘La ilahe il-la Allah’, dhe turpi është një degë e imanit.” (Buhariu)
(1) Edukimi për të qenë nën vëzhgimin e Allahut
Ky hadith i madh, një udhëzim edukativ nga i Dërguari ﷺ për një fëmijë:
“O djalosh, po të mësoj disa fjalë: Ruaje Allahun dhe Ai do të të ruajë ty; ruaje Allahun dhe do ta gjesh Atë para teje. Nëse kërkon, kërko prej Allahut; dhe nëse kërkon ndihmë, kërko prej Allahut. Dhe dije se, edhe sikur e gjithë njerëzia të mblidhej për të të bërë ndonjë të mirë, nuk do të të bënte veçse atë që Allahu ka shkruar për ty. Dhe sikur të mblidheshin për të të dëmtuar, nuk do të të dëmtonin përveçse me atë që Allahu ka caktuar për ty. Janë tharë pendat dhe janë ngritur fletët.” (Tirmidhiu)
Imam Sulemiju, kur donte të shkonte për haxh, tha: “Kërkova leje nga nëna për haxhin. Ajo më tha: ‘Kur të nisesh drejt Shtëpisë së Allahut, mos lejo që dy engjëjt e tu të shkruajnë asgjë nga e cila do të turpërohesh nesër.’” (Sijeru A’lam en-Nubela 17/249)
Ibn Rexhebi sqaroi kuptimin e “ruaje Allahun”: “Të qëndrosh te urdhrat e Tij duke i zbatuar, te ndalesat e Tij duke i shmangur, dhe te kufijtë e Tij pa i kaluar ato.” (Xhami’ el-Ulum uel-Hikem 1/492)
Sa të merituar jemi që, gjatë periudhës së provimeve, t’ua përsërisim këtë hadith fëmijëve tanë.
(2) Ata rritnin fëmijët në dashurinë për njerëzit e besimit:
Enesi ka thënë: “Ata ua mësonin fëmijëve dashurinë për dy shejkhët (Ebu Bekrin dhe Umerin) sikurse ua mësonin një surë nga Kurani.” (Es-Sunne – el-Hallal)
Salih, biri i Imam Ahmedit, ka thënë: “Im atë më thërriste kur vinte tek ai ndonjë njeri asket ose i devotshëm, që ta shikoja, sepse donte të bëhesha si ai.” (Sijeru A’lam en-Nubela 12/529)
(3) Madhërimi i shenjave të Allahut dhe ndalesave të Tij
Ibën Umeri transmeton se Profeti ﷺ ka thënë: “Mos i pengoni shërbëtoret e Allahut të shkojnë në xhami.” I biri tha: “Pasha Allahun, do t’i pengojmë!” Atëherë Ibën Umeri u zemërua shumë dhe i tha: “Po të tregoj për të Dërguarin e Allahut dhe ti thua se do t’i pengoni?!” (Ibn Maxhe)
Po ashtu Abdullah ibn Mugafeli ishte ulur pranë nipit të tij, i cili gjuante me gurë. Ai e ndaloi dhe i tha: “I Dërguari e ka ndaluar këtë! Ajo nuk zë gjah dhe as nuk dëmton armikun, vetëm se thyen dhëmbë e nxjerr sy!” Por nipi vazhdoi. Atëherë ai tha: “Po të tregoj për ndalesën e të Dërguarit dhe ti prapë vazhdon? Nuk do të flas më me ty kurrë!” (Ibn Maxhe)
(4) Mësimi i Kuranit përmendësh
Detyra e parë e prindërve është t’i mësojnë fëmijët Kuranin që në moshë të vogël, që zemrat e tyre të mbushen me dashurinë për Allahun, me respektin për Librin e Tij dhe me meditimin mbi ajetet e tij. Kjo i bën ata të zbatojnë urdhrat dhe të shmangin ndalesat.
Selefët e shihnin si çështjen më të rëndësishme. Historia e Umer ibn Ebi Selemës tregon sa shpejt mund të mësojë një fëmijë:
Ai thotë: “Ne banonim pranë një burimi nga ku kalonin udhëtarët. Ne i pyesnim rreth Profetit ﷺ dhe ata na tregonin se Allahu i zbriti këtë a këtë ajet. Unë i mësoja ato. Kur fisi ynë pranoi Islamin dhe Profeti na urdhëroi të falnim namazin, ata panë dhe nuk gjetën njeri që dinte më shumë Kuran se unë, prandaj më vunë imam – dhe unë isha vetëm gjashtë apo shtatë vjeç!” (Buhariu)
Po ashtu, Ibën Abasi ka thënë: “E kam mbledhur ‘muhkamin’ në kohën e të Dërguarit.” E pyetën: “Ç’është muhkami?” Tha: “El-Mufassal’i” (nga surja el-Huxhuratë deri në fund). Ai ka thënë gjithashtu: “Më pyetni për tefsirin, sepse e kam mësuar Kuranin i vogël.”
Ai tha: “Kush e lexon Kuranin para pubertetit, ai është prej atyre që u është dhënë mençuri në fëmijëri.” (El-Adab esh-Sher’ijje 1/244)
Është i njohur edhe rasti i Farazdakut: babai e mori te Aliu r.a. dhe tha: “Im bir ka prirje të bëhet poet.” Aliu i tha: “Mësoji Kuranin – ai është më i dobishëm për të!” Farazdaku tha: “Kjo fjalë nuk u largua më nga mendja e babait tim, derisa ai më lidhi me zinxhir dhe betohej se nuk do të më lironte derisa ta mësoja Kuranin. Dhe nuk më liroi derisa e mësova.” (Khizanet el-Adab 1/222)
(5) Edukimi për të përsëritur lutjet
Profeti ﷺ ishte shumë i kujdesshëm për t’i mësuar lutjet, sidomos dhikret e mëngjesit dhe mbrëmjes. Sahabët thoshin: “Na e mësonte këtë dua sikur na mësonte një surë nga Kurani.” Siç transmeton Ibën Abasi në duanë: “O Allah, kërkoj mbrojtje tek Ti nga dënimi i Xhehenemit, nga dënimi i varrit…” (El-Adab el-Mufred)
• Duaja e istiharah: Xhabiri thotë: “Profeti ﷺ na e mësonte istiharen në të gjitha çështjet sikur na mësonte një surë nga Kurani.” (El-Adab el-Mufred)
• Dhikri kur dëgjonte bubullima: Abdullah ibn Zubejri, kur dëgjonte bubullima, ndërpriste bisedën dhe thoshte: “I pa të meta është Ai që bubullima e lavdëron me falënderim dhe melekët nga frika e Tij…”
(6) Durimi në adhurime
Masruku nuk e kundërshtonte vajzën e tij në asgjë. Një ditë ajo i tha: “O babai im, hajde ha dhe pi!” Ai i tha: “Çfarë dëshiron prej meje, o bijë?” Ajo tha: “Dua lehtësim për ty.” Ai u përgjigj: “O bijë, lehtësimin tim po e kërkoj për Ditën që zgjat pesëdhjetë mijë vjet.” (Sijeru A’lam en-Nubela 4/689)
